10 Hóa Chất Quen Thuộc Trong Nhà Có Thể Gây Hại Cho Sức Khỏe — Nhận Diện Và Phòng Tránh An Toàn

Trong cuộc sống hằng ngày, nhiều gia đình sử dụng các loại hóa chất cho mục đích vệ sinh, khử khuẩn, làm đẹp hoặc bảo quản thực phẩm. Tuy nhiên, ít ai biết rằng một số hóa chất quen thuộc trong nhà có thể gây hại cho sức khỏe nếu sử dụng sai cách hoặc tiếp xúc lâu dài. Việc nhận diện các hóa chất nguy hiểm và có biện pháp phòng tránh là bước quan trọng để bảo vệ an toàn cho cả gia đình.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ 10 loại hóa chất phổ biến trong gia đình và cách phòng tránh hiệu quả.

Clo trong nước tẩy rửa nhà vệ sinh

Hình 1. Hoá chất Clo hay được sử dụng để làm chất tẩy rửa trong nhà vệ sinh

Đặc điểm: Clo (Cl₂) là một loại khí màu vàng lục, mùi hắc, thường được sử dụng trong công nghiệp (sản xuất nhựa PVC, thuốc tẩy, khử trùng nước). Clo thường có trong các loại tẩy rửa gia dụng như thuốc tẩy, nước javel, chất làm sạch toilet.

Tác hại:

Mặc dù Clo có những ứng dụng đa dạng trong đời sống, nhưng nếu sử dụng không đúng cách có thể gây ảnh hưởng đến sức khoẻ của con người.

Ảnh hưởng cấp tính (ngắn hạn)

• Kích ứng mạnh đường hô hấp: gây ho, tức ngực, khó thở, chảy nước mũi.

• Kích ứng mắt và da: làm đỏ mắt, chảy nước mắt, bỏng rát da nếu tiếp xúc trực tiếp.

• Ngộ độc clo: hít phải nồng độ cao có thể gây co thắt thanh quản, phù phổi cấp, thậm chí tử vong.

 Ảnh hưởng mạn tính (dài hạn)

• Tổn thương phổi: tiếp xúc lâu dài có thể dẫn đến viêm phế quản mạn tính, suy giảm chức năng hô hấp.

• Ảnh hưởng hệ miễn dịch: gây suy yếu sức đề kháng, dễ mắc các bệnh về đường hô hấp.

• Ảnh hưởng mắt: viêm kết mạc, giảm thị lực nếu thường xuyên tiếp xúc trong môi trường clo.

Phòng tránh:

Luôn đeo găng tay và khẩu trang khi sử dụng.

Mở cửa hoặc bật quạt thông gió khi dọn dẹp.

Tuyệt đối không trộn clo với amoniac hoặc giấm vì sẽ sinh ra khí độc cực nguy hiểm.

>> Xem thêm: Những loại chất độc có thể lấy mạng con người trong tích tắc

Amoniac trong nước lau kính và chất tẩy

Hình 2. Hoá chất Amoniac trong nước lau kính và chất tẩy

Đặc điểm: Amoniac (NH₃) là một loại khí không màu, mùi khai rất mạnh, thường dùng trong sản xuất phân bón, chất tẩy rửa, công nghiệp lạnh… Nhưng nếu tiếp xúc không đúng cách, amoniac gây nhiều tác hại nguy hiểm cho sức khoẻ con người: Có mặt trong nhiều sản phẩm lau kính, lau gương, dung dịch làm sạch bếp.

Tác hại:

Hít hơi amoniac dễ gây bỏng đường hô hấp, ho và đau ngực.

Tiếp xúc trực tiếp có thể gây bỏng da, đỏ mắt.

Ngưỡng nguy hiểm

• 25 ppm: bắt đầu gây khó chịu, cay mắt, chảy nước mũi.

• 50–100 ppm: ho, khó thở, đau rát cổ họng.

• >300 ppm: nguy hiểm, có thể gây tử vong nếu hít trong thời gian ngắn.

Phòng tránh:

Không sử dụng trong phòng kín.

Bảo quản xa tầm với của trẻ em.

Nếu dính vào da, phải rửa ngay bằng nhiều nước sạch.

Formaldehyde trong sơn, keo dán, nội thất mới

Hình 3. Hoá chất Formaldehyde trong sơn, keo dán, nội thất mới

Đặc điểm: Formaldehyde (công thức hóa học: CH₂O hoặc HCHO) là một hợp chất hữu cơ đơn giản, tồn tại ở dạng khí không màu, dễ cháy và có mùi hăng mạnh. Nó được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp và đời sống, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nếu tiếp xúc lâu dài. Thường có trong gỗ ép, ván MDF, thảm trải sàn, sơn tường.

Tác hại:

• Tiếp xúc ngắn hạn: gây kích ứng mắt, mũi, họng và đường hô hấp; có thể gây đau đầu và buồn nôn

• Tiếp xúc dài hạn: formaldehyde được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm chất gây ung thư ở người, liên quan đến ung thư mũi, họng và bạch cầu

Phòng tránh:

Mua nội thất có chứng nhận an toàn môi trường.

Sau khi sơn sửa nhà, nên để trống ít nhất 1 – 2 tuần và mở thông gió.

Dùng cây xanh hoặc máy lọc không khí để giảm formaldehyde.

Axeton trong nước tẩy sơn móng

Hình 4. Chất Axeton có trong các nước rửa, tẩy sơn móng

Đặc điểm: chất lỏng trong suốt, không màu, có mùi hăng đặc trưng; dễ bay hơi và dễ cháy

Tác hại:

Kích ứng nhẹ, thường không gây tổn hại nghiêm trọng nếu sử dụng hợp lý:

• Hơi có thể kích ứng mắt, mũi, cổ họng, gây đau đầu hoặc chóng mặt khi hít trong thời gian dài.

• Tiếp xúc da tái: gây khô, đỏ, nứt da (dermatitis). Nên đeo găng tay và dùng dưỡng da sau khi tiếp xúc.

Phòng tránh:

Chỉ dùng ở nơi thoáng gió.

Tránh tiếp xúc quá thường xuyên.

Có thể thay bằng sản phẩm tẩy sơn không chứa axeton.

Phthalates trong nhựa và mỹ phẩm

Hình 5. Chất Phthalates có trong các chai nhựa và mỹ phẩm

Đặc điểm: thường được sử dụng làm chất hóa dẻo để làm cho nhựa, đặc biệt là polyvinyl clorua (PVC), trở nên mềm hơn, dẻo hơn và ít bị vỡ hơn. Có trong bao bì nhựa dẻo, dầu gội, sữa tắm, mỹ phẩm.

Tác hại:

Phthalates được xem là một trong những chất gây rối loạn nội tiết (endocrine disruptors). Điều này có nghĩa là chúng có thể can thiệp vào hệ thống hormone của cơ thể, gây ra nhiều tác động tiêu cực, đặc biệt là với trẻ em và phụ nữ mang thai.

Tăng nguy cơ vô sinh, giảm chất lượng tinh trùng ở nam giới.

Phòng tránh:

Chọn sản phẩm có nhãn “không chứa phthalates”.

Không tái sử dụng chai nhựa kém chất lượng để chứa thực phẩm.

Benzene trong sáp thơm và khói thuốc lá

Hình 6. Hoá chất Benzene có trong các sản phẩm sáp thơm và khói thuốc lá

Đặc điểm: Nó là một hydrocarbon thơm đơn giản, tồn tại dưới dạng chất lỏng không màu, dễ bay hơi và có mùi ngọt nhẹ. Khí benzene có trong khói thuốc, một số loại sáp thơm hóa học.

Tác hại:

Gây buồn nôn, nhức đầu, mệt mỏi.

Benzen gây tổn thương tủy xương, làm giảm sản xuất tế bào máu, dẫn đến thiếu máu bất sản. Tác hại lâu dài còn có thể gây ra bệnh bạch cầu (ung thư máu), đặc biệt là bệnh bạch cầu tủy cấp tính

Phòng tránh:

Không hút thuốc trong nhà.

Hạn chế đốt nến, dùng sáp thơm hóa học kém chất lượng.

Ưu tiên tinh dầu tự nhiên hoặc máy khuếch tán an toàn.

Phenol trong chất khử trùng

Hình 7. Phenol có trong chất khử trùng

Đặc điểm: Có trong một số dung dịch khử trùng, nước rửa bồn cầu.

Tác hại:

Tiếp xúc trực tiếp với phenol, dù ở dạng lỏng hay tinh thể, có thể gây bỏng da nghiêm trọng. Nó có khả năng thẩm thấu qua da rất nhanh và gây hoại tử mô

Nếu nuốt phải có thể ảnh hưởng gan, thận, nguy hiểm tính mạng.

Phòng tránh:

Luôn dùng theo đúng liều lượng hướng dẫn.

Rửa tay thật sạch sau khi tiếp xúc.

Không để gần thực phẩm và nước uống.

Thuốc trừ sâu và hóa chất diệt côn trùng

Đặc điểm: Có mặt trong bình xịt muỗi, bột diệt kiến, thuốc trừ sâu.

Tác hại:

Ngộ độc cấp tính nếu hít phải lượng lớn.

Ảnh hưởng thần kinh, gây run, suy giảm trí nhớ.

Phòng tránh:

Dùng loại diệt côn trùng sinh học, ít độc hại.

Không xịt khi trong phòng có trẻ em, người già.

Bảo quản trong tủ khóa, tránh nơi ẩm nóng.

Paraben trong mỹ phẩm và dầu gội

Đặc điểm: được sử dụng rộng rãi làm chất bảo quản trong mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm. Chúng giúp ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn, nấm mốc và nấm men, từ đó kéo dài thời hạn sử dụng của sản phẩm. Chất bảo quản có trong dầu gội, sữa tắm, mỹ phẩm trang điểm.

Tác hại:

Có thể gây rối loạn nội tiết, liên quan nguy cơ ung thư vú.

Dễ gây kích ứng với người có da nhạy cảm.

Phòng tránh:

Ưu tiên sản phẩm thiên nhiên, organic.

Đọc kỹ nhãn mác: “Paraben-free”.

Chì trong sơn cũ và đồ gia dụng

Đặc điểm: là một kim loại nặng có độc tính cao, thường xuất hiện trong sơn nhà cũ, đồ gốm tráng men kém chất lượng.

Tác hại:

Ngộ độc chì gây suy giảm trí nhớ, rối loạn thần kinh, dẫn đến giảm chỉ số IQ, chậm phát triển trí tuệ.

Phòng tránh:

Không sử dụng sơn có chứa chì.

Kiểm tra nguồn gốc đồ gốm, đồ dùng nhà bếp.

Mẹo giảm tiếp xúc và nâng cao an toàn

Thay nhựa bằng thủy tinh, thép không gỉ cho đồ chứa thực phẩm hoặc đồ đun nóng.

Dùng chất tẩy tự nhiên như giấm trắng, baking soda, xà phòng Castile thay cho bleach hoặc ammonia.

Mở cửa, bật quạt khi dùng hóa chất để giảm tích tụ khí độc.

Đọc nhãn kỹ, tránh sản phẩm chứa Triclosan, Phthalates, BPA, PFOA, formaldehyde, chọn mặt hàng có chứng nhận “không độc hại” (non-toxic).

Loại bỏ hoặc thay thế đồ như nồi chống dính xước, đồ nhựa bị hư, bình xịt thơm phức hương liệu mạnh — đặc biệt quan trọng nếu trong nhà có trẻ em, phụ nữ mang thai.

Quan tâm đến độ thoáng khí hoặc đo khí trong nhà (radon, CO) để bảo vệ sức khỏe toàn diện.

antoanhoachat.vn/ chuyên tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện xin các loại giấy phép và công tác an toàn đào tạo, huấn luyện an toàn, bảo vệ môi trường trong lĩnh vực hoá chất, gas, xăng dầu. Đồng thời xây dựng kế hoạch ứng phó sự cố hoá chất, tổ chức diễn tập ứng phó. Để được tư vấn và sử dụng dịch vụ Anh/Chị vui lòng liên hệ điện thoại: 08 3323 2728