Xyanua Là Gì? Đặc Điểm Và Các Quy Định Về Mua Bán Tàng Trữ Xyanua

Xyanua (cyanua) là chất hoá học được biết đến nhiều với các lùm xùm liên quan đến các vụ án tự sát, đầu độc có chủ đích. Việc mua bán Xyanua ở Việt Nam hiện nay mặc dù đã được quy định rất chặt chẽ, nhưng vẫn xảy ra tình trạng mua bán tràn lan trên thị trường.

Xyanua là gì? Đặc điểm và các quy định về mua bán tàng trữ xyanua

Xyanua một chất cực độc được biết đến từ những năm đầu của thế kỷ XIX tồn tại dưới các dạng rắn, lỏng khí. Chất này có mùi gần giống quả hạnh nhân, nhưng khá khó để phân biệt. Chỉ cần nuốt phải một lượng 50mg (tương đương một hạt đậu xanh) hoặc hít phải 0,2% dạng khí Xyanua có thể khiến người khỏe mạnh 50-60kg tử vong ngay lập tức. Ở nước ta, loại hoá chất này đã đưa vào danh sách hạn chế, khi lưu hành, buôn bán, trao đổi, phát tán, sử dụng phải được cấp phép bởi cơ quan chức năng. Tuy nhiên, bằng nhiều hình thức khác nhau, loại hoá chất này vẫn được buôn bán và sử dụng trái phép trên thị trường.

Xyanua chứa liên kết carbon-nitrogen (CN). Các dạng có độc tính cao có thể kể đến :

  • Dạng khí: Xyanogen clorua (CNCl)
  • Dạng rắn: Natri xyanua (NaCN) và kali xyanua (KCN)
  • Dạng lỏng: Hydro cyanide hay thường gọi hydro xyanua (HCN)

Xyanua có ở đâu?

1. Trong tự nhiên

Trong tự nhiên, xyanua có trong một số loại thực vật như sắn, măng tươi, hạt các loại quả: táo, đào, mơ, mận, cherry, hạnh nhân đắng có chứa cyanogenic glycoside. Tuy nhiên, lượng xyanua trong các thực phẩm này tương đối thấp nên cơ thể có thể tự đào thải và không nguy hại đến sức khoẻ. Tuy nhiên, trong thực tế đã có nhiều trường hợp tử vong do ăn quá nhiều sắn, măng tươi. Nếu sơ chế không đúng hoặc sử dụng với một lượng lớn, khi vào qua đường tiêu hóa các thực phẩm này sẽ phóng thích ra xyanua gây khó tiêu, đầy bụng, choáng nhẹ, nặng hơn có thể gây ngộ độc, thậm chí là tử vong.

>> XEM THÊM: Những loại chất độc có thể lấy mạng con người trong tích tắc 

 

Xyanua có trong tự nhiên

Xyanua có trong tự nhiên

2. Sản phẩm của quá trình nhiệt phân và đốt cháy

Ngoài ra, Hydro xyanua (H−C≡N) còn được tạo ra từ quá trình nhiệt phân hoặc đốt cháy một số loại nhựa, trong đó một số loại có nguồn gốc từ acrylonitrile (hợp chất hữu cơ có công thức là CH2CHCN) sẽ giải phóng một lượng lớn hydro xyanua. Ngoài ra, Xyanua còn tìm thấy trong khói thuốc lá và khí thải của động cơ đốt trong.

3. Các dẫn xuất hữu cơ

Theo liên minh quốc tế về hóa học cơ bản và hóa học ứng dụng ( International Union of Pure and Applied Chemistry), các hợp chất hữu cơ có nhóm chức −C≡N đều được gọi là nitrile và nitrile thường không giải phóng các ion xyanua. Trong khi đó, một nhóm chức thuộc hydroxyl −OH và xyanua −CN liên kết với cùng một nguyên tử cacbon thì được gọi là cyanohydrin (R2C(OH)CN) và cyanohydrin có thể giải phóng HCN.

Độc tính của xyanua

Như đã đề cập, xyanua là chất kịch độc, có thể lấy mạng người bằng một liều lượng rất nhỏ. Tuy nhiên, các trường hợp ngộ độc xyanua do bị phơi nhiễm từ tự nhiên, môi trường khá hiếm, đa số đến từ đầu độc hoặc tự tử. Xyanua xâm nhập rất nhanh vào cơ thể, ức chế quá trình oxy của tế bào, ức chế chẩt chống oxy hoá gây nhiễm độc cấp tính cho hệ thần kinh, hệ tim mạch. Triệu chứng có thể xuất hiện ngay sai vài giây hoặc vài phút sau khi phơi nhiễm, tuỳ thuộc vào liều lượng, hình thức phơi nhiễm (uống, ít phải,,,)

Dấu hiệu ngộ độc Xyanua

Các dấu hiệu ngộ độc xyanua mà bạn cần lưu ý:

  • Với liều lượng nhỏ: Bắt đầu có dấu hiệu của lú lẫn, đau tức ngực, đau mắt, đau đầu, chóng mặt, khó thở, buồn nôn, bồn chồn, kiệt sức, thở khò khè…
  • Với liều lượng lớn: Co giật, mất ý thức, huyết áp lên xuống thất thường, co giật, hôn mê, mất ý thức. Nếu không được cấp cứu kịp thời, bệnh nhân sẽ rơi vào trạng thái giảm trường lực cơ, truỵ tim mạch, mất phản xạ, hạ oxy máu dẫn đến tử vong.
xử phạt hành vi mua bán trái phép xyanua

Quy định xử phạt hành vi mua bán trái phép xyanua

Giải độc Xyanua

Nếu bệnh nhân được cấp cứu trong thời gian ngắn ngay khi phơi nhiễm xyanua, thì có thể giải độc bằng phương pháp sau đây:

Sử dụng Hydroxocobalamin (một loại vitamin B12 nhân tạo): Hợp chất này phản ứng với xyanua để tạo thành cyanocobalamin (một dạng khác của vitamin B12), có thể được đào thải nhanh chóng qua thận, hạn chế tối đa tác động của xyanua lên các cơ quan quan trọng. Đồng thời, tránh được sự hình thành methemoglobin (một dạng rối loạn máu hiếm gặp) trong quá trình giải độc.

Một phương pháp khác đó  là kết hợp 3 chất gồm: Natri nitrit (NaNO2 – một loại muối vô cơ), Amyl nitrit (thuốc giãn mạch dạng hít) và natri thiosulfat (Na2S2O3 – một hợp chất tinh thể). Khi 3 chất này kết hợp này giúp tạo ra lượng lớn sắt để tranh giành xyanua với cytochrome a3 (phân tử protein lưu động), giúp xyanua liên kết với thuốc giải độc thay vì các enzyme cơ thể, từ đó làm giảm đi sự tác động của chất độc lên cơ thể.

Lưu ý: Các phương pháp giải độc được liệt kê ở trên không được tự ý áp dụng mà cần được thực hiện bởi nhân viên y tế càng sớm càng tốt.

An toàn tiếp xúc Xyanua

Xyanua là chất độc hại, vì vậy người tiếp xúc, làm việc, vận chuyển với chất độc này phải được đào tạo huấn luyện về an toàn hoá chất, an toàn vận chuyển hàng nguy hiểm, an toàn lao động,,,, khi có sự cố tiếp xúc xảy ra cần thực hiện các hướng dẫn sau đây:

  • Bước 1: Rời khỏi khu vực chứa xyanua, nhanh chóng báo động để được hỗ trợ.
  • Bước 2: Loại bỏ xyanua ra khỏi cơ thể
    • Tiếp xúc dạng khí: Cởi bỏ tất cả quần áo, phụ kiện, trang sức (tránh kéo áo qua đầu tránh hoá chất vào mắt mũi). Tắm hoặc lau người bằng khăn ướt hoặc tắm để rửa trôi hết chất độc khỏi cơ thể.
    • Tiếp xúc dạng rắn hoặc lỏng: Dùng khăn lau sạch các vùng có thể tiếp xúc với xyanua  nhiều lần. Mỗi vùng trên cơ thể phải được lau bằng khăn khác nhau hoặc đã được làm sạch. Sau đó tắm lại với nước ấm và xà bông để làm sạch hoàn toàn.

Lưu ý:

  • Không nên chà xát mạnh trong quá trình làm sạch cơ thể, tránh không để nước chảy vào mắt, mũi hoặc miệng.
  • Sau khi tắm xong, bạn nên lau khô tóc trước, sau đó đến cơ thể.  Cuối cùng, hãy tìm cho mình một chỗ an toàn và chờ cơ quan chức năng, nhân viên y tế tới.
  • Những đồ vật đã qua sử dụng không để chung với rác thải sinh hoạt. Cần thông tin cho nhân viên y tế để được thu gom, xử lý đúng cách.

Lưu ý: Trước khi thực hiện các bước trên, bạn cần phải thông báo với cơ quan chức năng và cơ sở y tế, với các trường hợp tiếp xúc nhiều hoặc nuốt, uống phải xyanua thì nhanh chóng tới cơ sở y tế gần nhất cung cấp các thông tin liên quan như vấn đề gặp phải, tình trạng sức khỏe, vị trí tiếp xúc… để bác sĩ có phương án xử lý tốt nhất.

>> XEM THÊM: GIẤY PHÉP SẢN XUẤT, KINH DOANH HÓA CHẤT HẠN CHẾ

Kinh doanh xyanua tuân thủ quy định nào?

Mua bán, tàng trữ trái phép xyanua là hành vi phạm pháp

Mua bán, tàng trữ trái phép xyanua là hành vi phạm pháp

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Nghị định 113/2017/NĐ-CP, Phụ lục I,II, III Nghị định 113/2017/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 3 Điều 9 Nghị định 17/2020/NĐ-CP. Do vậy, loại chất độc xyanua không thuộc danh mục hóa chất bị cấm bán trên thị trường.

Tuy nhiên, Xyanua thuộc danh mục hoá chất hạn chế theo Nghị định 113/2017/NĐ-CP. Do vậy, cá nhân, tổ chức kinh doanh cần có giấy phép sản xuất kinh doanh hoá chất hạn chế sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực công nghiệp.

Hiện nay, tình trạng mua bán tràn lan hoá chất độc hại trên thị trường, gây ra nhiều vụ đầu độc có chủ đích khiến bộ Công An vào cuộc thắt chặt các quy định liên quan. Theo đó, các cá nhân khi mua xyanua cần phải có đầy đủ giấy phép, chứng nhận danh mục hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện trong lĩnh vực công nghiệp thể hiện rõ mục đích sử dụng loại hóa chất này.

Các hành vi kinh doanh, mua bán, tàng trữ xyanua và các loại chất độc khác nói chung mà không có Giấy phép của cơ quan có thẩm quyền là hành vi “mua bán trái phép chất độc”.

antoanhoachat.vn/ chuyên tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện xin các loại giấy phép kinh doanh hoá chất và công tác an toàn đào tạo, huấn luyện an toàn trong lĩnh vực hoá chất, gas, xăng dầu. Để được tư vấn và sử dụng dịch vụ Anh/Chị vui lòng liên hệ: Điện thoại: 093 8387928 (Mr. Lộc)